Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Üyeleri

Yayınlanma: 21 Kasım 2021Son Güncellenme: 21 Kasım 2021
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Üyeleri

Konu Özeti

1982 Anayasında yer aldığı üzere Anayasa Mahkemesinin kuruluşu ve üyelerinin seçilmesine yönelik hükümler burada da ele alınmıştır.

Bu konuda
  • Anayasa Mahkemesinin kuruluşunu ve önemini
  • Anayasa Mahkemesinin üye sayısını ve görev sürelerini
  • Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçimini
  • Anayasa Mahkemesi iç işleyişine dair olarak Başkan ve başkanvekili seçimini
öğreneceksiniz.

Anayasa Mahkemesi, 1982 Anayasasında sayılan Anayasal Yüksek Mahkemelerdendir. Anayasa Mahkemesi ilk defa 1961 Anayasasında düzenlenmiş ve 1982 Anayasasında da yer almıştır.

Anayasa Mahkemesi ile temel hak ve hürriyetlerin korunması ile anayasal güvencenin sağlanabilmesi için kanunların ve yasama organı tarafından tesis edilen işlemlerin Anayasaya uygunluğunun denetlenmesi sağlanmaya çalışılmıştır.

Anayasanın 11. Maddesinde de belirtildiği üzere ” Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.” hükmü ile yapılacak düzenlemelerin Anayasaya aykırı olamayacağı normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alan 1982 Anayasasında da düzenlenmiştir.

Reklam

Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan 1924 Anayasasında da anayasanın üstünlüğü ilkesi belirtilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

  • 2017 yılı Anayasa Değişikliğiyle kabul edilen son düzenlemelere göre Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşmaktadır.
  • Anayasa Mahkemesinin 15 üyesinin 12 tanesi Cumhurbaşkanı tarafından, 3 tanesi TBMM tarafından seçilir.
  • Üyelerin seçiminde çeşitli ayrımlar bulunmaktadır. Buna göre TBMM veya Cumhurbaşkanı tarafından seçilecek üyeler için çeşitli kurullardan adaylar belirlenmektedir.
  • Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıldır. Yaş sınırını dolduran üyelerin görevi sona erer ve emekliliğe ayrılırlar. Yaş sınırı 65’tir.
  • Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.
  • Zorunlu emeklilik yaşını dolduran üyelerin başka görevde çalışması ve özlük hakları kanunla düzenlenir.

Üyelerin Seçilmesi

  • Üyelerin seçilmesi hususunda iki başlık altında ilerleyebiliriz.
    • Cumhurbaşkanı tarafından seçilenler:
      • Cumhurbaşkanı aşağıdaki gruplardan seçeceği 4 üyeyi doğrudan seçer.
        • Üst kademe yöneticileri arasından,
        • Serbest avukatlar arasından,
        • Birinci sınıf hakim ve savcılar arasından,
        • Anayasa Mahkemesi raportörleri en az 5 yıl raportör olarak görev yapmış olanlar arasından.
      • Cumhurbaşkanının raportörler dışında kalan gruplardan seçeceği üyeler için şartlar düzenlenmiştir. Buna göre;
        • 45 yaşın doldurulmuş olması.
        • Yükseköğretim kurumları öğretim üyelerinin profesör veya doçent unvanını kazanmış olması.
        • Avukatların seçilmesi için en az 20 yıl fiilen avukatlık yapmış olması.
        • Üst kademe yöneticilerinden seçilecek kişilerin yükseköğretim görmüş ve en az 20 yıl kamu hizmetinde fiilen çalışmış olması.
        • Birinci sınıf hakim ve savcıları arasından seçilecek üyenin adaylık dahil 20 yıl çalışmış olması gerekir.
      • Cumhurbaşkanı yukarıdaki üyelerin dışında 5 üyeyi Yargıtay ve Danıştay üyeleri arasında şartları sağlayanlar arasında seçer. Buna göre;
        • Yargıtay’dan seçilecek 3 üye için, Yargıtay Genel Kurulunda kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için belirlenen 3 aday içinden seçer.
        • Danıştay’dan seçilecek 2 üye için, Danıştay Genel Kurulunda kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için belirlenen 3 aday içinden seçer.
      • Cumhurbaşkanı kalan 3 üyeyi ise Yüksek Öğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan, yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dalında görev yapan öğretim üyeleri arasından her üyelik için belirlenecek 3 aday arasından seçer.
    • TBMM tarafından seçilenler:
      • TBMM 2 üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun kendi başkan ve üyeleri arasından her üyelik için göstereceği üçer aday içinden seçer.
      • TBMM 1 üyeyi Baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday içinde seçer.
      • Oylamalar gizli yapılır.
      • TBMM tarafından yapılacak seçimlerde ilk oylamada üye tamsayısının 2/3 çoğunluğu gerekir. İkinci oylamada ise üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. İkinci oylamada da üye seçilemezse üçüncü oylamaya geçilir. Üçüncü oylamada en çok oy alan iki aday arasından en çok oyu alan seçilmiş olur.
  • Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Genel Kurullarında yapılacak üye seçimlerinde her boş üyelik için en çok oyu alan üç kişi aday gösterilmiş olur.
  • Baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacak seçimde en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır.
Madde 146 – Anayasa Mahkemesi onbeş üyeden kurulur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi; iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun kendi başkan ve üyeleri arasından, her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden, bir üyeyi ise baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday içinden yapacağı gizli oylamayla seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak bu seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. İkinci oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için üçüncü oylama yapılır; üçüncü oylamada en fazla oy alan aday üye seçilmiş olur.
Cumhurbaşkanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay genel kurullarınca kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden; en az ikisi hukukçu olmak üzere üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden; dört üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer.
Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay genel kurulları ile Yükseköğretim Kurulundan Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde, her boş üyelik için, en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır. Baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacak seçimde en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır.
Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırkbeş yaşın doldurulmuş olması kaydıyla; yükseköğretim kurumları öğretim üyelerinin profesör veya doçent unvanını kazanmış, avukatların en az yirmi yıl fiilen avukatlık yapmış, üst kademe yöneticilerinin yükseköğrenim görmüş ve en az yirmi yıl kamu hizmetinde fiilen çalışmış, birinci sınıf hâkim ve savcıların adaylık dahil en az yirmi yıl çalışmış olması şarttır.

Anayasa Mahkemesi Başkanının Seçimi

  • Anayasa Mahkemesi üyeleri kendi arasından bir kişiyi başkan ve iki kişiyi de başkanvekili seçer.
  • Anayasa Mahkemesi Başkanı ve başkanvekillerinin görev süresi 4 yıldır. Görev süresi sona eren tekrar seçilebilir.
  • Anayasa Mahkemesi Başkanı ve başkanvekilleri üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçilir.
Madde 146/6-7 – Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile dört
yıl için bir Başkan ve iki başkanvekili seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.
Anayasa Mahkemesi üyeleri aslî görevleri dışında Resmî veya özel hiçbir görev alamazlar.

Reklam

Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Görevinin Sona Ermesi

  • Yukarıda belirttiğimiz gibi Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıldır. Görev süresi dolan üyeler tekrar seçilemezler. Emeklilik yaşına gelmeden görev süresi sona eren üyelerin başka bir görevde çalışması ve özlük işleri kanunla düzenlenir.
  • Anayasa Mahkemesi üyeleri 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır.
  • Üyeliğin sona ermesi aşağıdaki şekillerde de gerçekleşebilir:
    • Hakimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olması, bu durumda üyelik kendiliğinden sona erer.
    • Görevini sağlık sebeplerinden dolayı yerine getiremeyecek olmasının kesin olarak anlaşılması haline, Anayasa Mahkemesi üyelerinin, üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ile sona erer.
Madde 147 – Anayasa Mahkemesi üyeleri oniki yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Anayasa Mahkemesi üyeleri altmışbeş yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Zorunlu emeklilik yaşından önce görev süresi dolan üyelerin başka bir görevde çalışmaları ve özlük işleri kanunla düzenlenir.
Anayasa Mahkemesi üyeliği, bir üyenin hakimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halinde kendiliğinden; görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması halinde de, Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararı ile sona erer.

Benzer İçerikler
Tüzel Kişiler
Medeni Hukuk

Tüzel Kişiler

Kişiler Hukuku kitabının ikinci başlığı altında Tüzel Kişiler düzenlenmiştir. Tüzel kişiler ortak bi...

İçeriğe Git>
Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler
Anayasa Hukuku

Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler

1982 Anayasasında ilk olarak düzenlenen hususlardan olan Temel Haklar ve Hürriyetler, Anayasa içeriğ...

İçeriğe Git>
Sınırlandırma ve Durdurma
Anayasa Hukuku

Sınırlandırma ve Durdurma

Temel haklar ve hürriyetlere ilişkin daha önce yer alan genel sınırlama sebepleri kaldırılmış olup h...

İçeriğe Git>
TBMM Faaliyetleri ve TBMM’nin Bilgi Edinme Yolları
Anayasa Hukuku

TBMM Faaliyetleri ve TBMM’nin Bilgi Edinme Yolları

Bu yazımızda TBMM'nin faaliyetlerini ve işleyişine yönelik ilgili maddelerle Anayasa ve TBMM İç Tüzü...

İçeriğe Git>
Yasama Sorumsuzluğu ve Yasama Dokunulmazlığı
Anayasa Hukuku

Yasama Sorumsuzluğu ve Yasama Dokunulmazlığı

Yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı ile millet iradesini temsil eden Yasama üyelerinin, Mec...

İçeriğe Git>
Hak Ehliyeti
Medeni Hukuk

Hak Ehliyeti

Medeni Hukukun Kişiler Hukuku kitabında düzenlenen ve kişilerin hak ve borçlara sahip olma yeteğini...

İçeriğe Git>
Copyright © 2022 Bikifi
Instagram Logo
Twitter Logo
Facebook Logo